عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور با تأکید بر حکمرانی چابک فناوری‌های نوظهور، استانداردسازی و ارزیابی انطباق را ضروری دانست.

مریم روضه‌سرا، عضو هیئت علمی و مدیر آزمایشگاه سیاستی مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور، در پنل تخصصی حکمرانی فناوری‌های نوظهور با اشاره به نقش مدل‌سازی، شبیه‌سازی و ابزارهای ارزیابی سیاست‌ها پیش از اجرا، اظهار کرد: ارزیابی و چک‌کردن قانون و سیاست پیش از اجرا، از طریق مدل‌سازی، شبیه‌سازی و ابزارهایی که وجود دارد، می‌تواند به ما کمک کند تا هم پیامدهای سیاست‌گذاری‌هایمان قابل کنترل‌تر باشد و هم از سوی دیگر، سرعت حل برخی دیوان‌سالاری‌های نامناسب افزایش پیدا کند.

وی افزود: این ابزارها را می‌توان در جلسات تصمیم‌گیری وارد کرد تا به کمک تصمیم‌گیران بیایند و آنها بتوانند دقیق‌تر و سریع‌تر تصمیم‌گیری کنند.

روضه‌سرا با اشاره به ویژگی‌های فناوری‌های نوظهور گفت: ابتدا می‌خواهم از بحث دیگری شروع کنم. مسئله اصلی در واقع فناوری‌های نوظهور فقط سرعت تغییر نیست. فناوری‌های نوظهور علاوه بر سرعت تغییر و آن سرعت نمایی که دارند، ویژگی‌های دیگری نیز دارند که حکمرانی و قانون‌گذاری آنها را خاص و ویژه می‌کند.

عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور ادامه داد: یکی از این ویژگی‌ها، عدم قطعیتی است که این فناوری‌ها با خودشان به همراه دارند و همچنین مرزهای ساختاری را که بین ساختارهای حکمرانی وجود دارد، به هم می‌زنند.

وی تصریح کرد: برای مثال، در حوزه هوش مصنوعی، وقتی قانون‌گذاری انجام می‌شود، تعیین مسئولیت‌ها بسیار دشوار است و تقسیم کار نیز دشوار می‌شود. وقتی یک فناوری در این حوزه توسعه پیدا می‌کند و با مسئله یا مشکلی مواجه می‌شود، تعیین مسئولیت آن واقعاً دشوار است.

روضه‌سرا تأکید کرد: به نظرم باید مسئله را مقداری بزرگ‌تر تعریف کنیم. مسئله، چندبعدی‌بودن، پیچیده‌بودن و سایر ویژگی‌های این فناوری‌هاست. ضمن اینکه راهکار ما فقط سرعت قانون‌گذاری نیست و باید به سمت حکمرانی‌های مشارکتی، آزمایشی و تطبیقی حرکت کنیم.

وی با اشاره به تجربه اتحادیه اروپا، آمریکا و چین در حکمرانی فناوری‌های نوظهور اظهار کرد: علاوه بر این، در اتحادیه اروپا، آمریکا و حتی مدل چینی می‌بینیم که آنها به‌خوبی از ابزار سیاست‌های استاندارد، نظام استانداردسازی و ارزیابی انطباق در حکمرانی استفاده می‌کنند؛ به جای اینکه قوانین متعدد و حجیم بنویسند.

عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور گفت: آقای دکتر اشاره کردند که ما آن‌قدر تورم قوانین داریم و صفحات متعدد قوانین و آیین‌نامه‌ها را می‌نویسیم که متأسفانه بعضاً هیچ‌کدام از آنها هم اجرا نمی‌شود. غافل از اینکه همه وظایف را به سمت قانون‌گذاری و قانون و سیاست می‌بریم و از ابزار استانداردها و ارزیابی انطباق غافل می‌شویم.

وی افزود: استانداردها و ارزیابی انطباق می‌توانند بسیاری از جزئیات فنی و متغیر فناوری را پوشش دهند؛ یعنی لایه‌های حکمرانی و قانون‌گذار می‌تواند روی برخی موارد الزام تعیین کند و چگونگی‌ها را به استانداردهای فنی و استانداردها واگذار کند.

روضه‌سرا ادامه داد: همچنین می‌توان از طریق ارزیابی انطباق، شواهد و داده‌های لازم را برای بازنگری قوانین استفاده کرد و این سیستم و این لایه‌ها را چابک‌تر کرد.

وی با اشاره به اهمیت نظام اندازه‌گیری و اندازه‌شناسی گفت: وقتی درباره اندازه‌گیری صحبت می‌کنیم، در واقع نمی‌توانیم برای همه موارد آن قانون تعیین کنیم. یکی از مسائل بسیار عمده در کشور ما، نظام اندازه‌گیری و اندازه‌شناسی داخل کشور است که در این حوزه ضعف عمده‌ای داریم و متأسفانه به آن نمی‌پردازیم.

عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور خاطرنشان کرد: اگر در فناوری‌های دیگر و فناوری‌های سنتی، این مشکل به صورت حاد احساس نشده باشد ـ که من می‌دانم احساس شده است ـ ما در زمینه خودرو و صنایع دیگر مشکلاتی داریم و راهکار آن را نیز صنایع با توسعه این زیرساخت‌ها در داخل خودشان دنبال کرده‌اند.

وی تأکید کرد: بنابراین زیرساخت اندازه‌گیری و اندازه‌شناسی بسیار مهم است و به نظر من در دنیا نیز این موارد جزو زیرساخت‌های حکمرانی محسوب می‌شوند و ما باید به آنها بپردازیم.

روضه‌سرا با اشاره به اهمیت استانداردها گفت: علاوه بر این، استانداردها نیز اهمیت دارند. همان‌طور که عرض کردم، نباید فقط به عنوان یک موضوع فنی به آنها نگاه کنیم، بلکه باید آنها را به عنوان بخشی از زیرساخت حکمرانی در نظر بگیریم.

عضو هیئت علمی و مدیر آزمایشگاه سیاستی مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور ادامه داد: منتها همه این لایه‌ها در کنار هم هستند که در حوزه فناوری‌های نوظهور می‌توانند کار کنند. اگر یکی از این لایه‌ها وجود نداشته باشد، به نظرم ما در حوزه فناوری‌های نوظهور، به‌ویژه هوش مصنوعی، قطعاً با مشکل مواجه خواهیم شد.

وی در پایان با تأکید بر ضرورت توجه سیاست‌گذاران و قانون‌گذاران به زیرساخت‌های حکمرانی گفت: می‌خواهم توجه سیاست‌گذاران و قانون‌گذاران محترم، به‌ویژه در مجلس، را جلب کنم که حتماً به نظام استانداردسازی و ارزیابی انطباق و نظام اندازه‌شناسی به عنوان جزء بسیار مهم و کلیدی معماری حکمرانی در حوزه فناوری‌های نوظهور توجه داشته باشند.