تجربه مجلس در قانون‌گذاری از حکمرانی داده تا هوش مصنوعی در پنل تخصصی فروم حکمرانی INOTEX 2026 بررسی شد.

در پنل «چرا فناوری‌های نوظهور با روش‌های متداول و موجود قانون‌گذاری، قابل حکمرانی نیستند؟» در فروم حکمرانی INOTEX 2026، چالش‌های قانون‌گذاری و سیاست‌گذاری در مواجهه با فناوری‌های نوظهور بررسی و بر ضرورت بازنگری در معماری حکمرانی فناوری و استفاده از سازوکارهای متناسب با سرعت تحولات این حوزه تأکید شد.

به گزارش دبیرخانه INOTEX، این پنل با حضور مصطفی طاهری، نایب‌رئیس فراکسیون هوش مصنوعی مجلس شورای اسلامی؛ مصطفی صفدری‌رنجبر، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران؛ محمدرضا قاسمی، مشاور فراکسیون هوش مصنوعی و فناوری دانش‌بنیان مجلس شورای اسلامی؛ مریم روضه‌سرا، عضو هیئت علمی و مدیر آزمایشگاه سیاستی مؤسسه تحقیقات سیاست علمی کشور؛ کیارش فرتاش، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و محمدمهدی مهربان، مدیر مرکز نوآوری قوه مقننه، در استیج اصلی نمایشگاه برگزار شد.

در این نشست، سخنرانان با بررسی تجربه قانون‌گذاری در حوزه‌هایی همچون حکمرانی داده، تولید دانش‌بنیان، میکروالکترونیک و هوش مصنوعی، به چالش‌های موجود در تنظیم‌گری فناوری‌های نوظهور پرداختند. سرعت بالای تحولات فناورانه، پیچیدگی این حوزه‌ها و وجود عدم‌قطعیت، از جمله عواملی عنوان شد که ضرورت استفاده از ابزارها و سازوکارهای جدید در کنار قانون‌گذاری سنتی را افزایش می‌دهد.

از فقر قانون تا ضرورت قانون‌گذاری در حوزه فناوری

مصطفی طاهری، نایب‌رئیس فراکسیون هوش مصنوعی مجلس شورای اسلامی، با اشاره به تجربه قانون‌گذاری در حوزه علم و فناوری، یکی از چالش‌های موجود را نبود چارچوب‌های قانونی متناسب با برخی فناوری‌های جدید دانست.

وی با بیان اینکه در برخی حوزه‌ها کشور با تورم قوانین و در بخش‌هایی از علم و فناوری، به‌ویژه فناوری اطلاعات و ارتباطات، با خلأهای قانونی مواجه است، بر ضرورت شناسایی و رفع این خلأها در کنار حذف قوانین زائد تأکید کرد.

طاهری «حکمرانی داده» را یکی از حوزه‌های مهم در این زمینه دانست و گفت هدف از قانون‌گذاری در این حوزه، ایجاد زیرساخت و چارچوبی برای شکل‌گیری حکمرانی داده‌محور و فراهم‌کردن امکان فعالیت هماهنگ سایر بخش‌ها بر مبنای آن است.

وی همچنین به تجربه تصویب «قانون جهش تولید دانش‌بنیان» و اقدامات انجام‌شده در حوزه میکروالکترونیک اشاره کرد و قانون هوش مصنوعی را یکی دیگر از گام‌های قانون‌گذاری در حوزه فناوری‌های نوظهور برشمرد.

قانون هوش مصنوعی؛ تجربه‌ای نزدیک به دو ساله

طاهری درباره فرآیند تدوین و تصویب قانون هوش مصنوعی اظهار کرد که در ابتدای مسیر، زمان حدود سه ماه برای این فرآیند پیش‌بینی می‌شد، اما تدوین و تصویب قانون در عمل نزدیک به دو سال به طول انجامید.

به گفته وی، عبور از موانع و رسیدن به چارچوب قانونی در حوزه هوش مصنوعی، تجربه‌ای است که می‌تواند در اصلاح فرآیندهای قانون‌گذاری برای سایر فناوری‌های نوظهور نیز مورد توجه قرار گیرد.

ضرورت استفاده از ظرفیت دانشگاه و متخصصان

عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی همچنین بر ضرورت استفاده مؤثرتر از ظرفیت دانشگاه‌ها، استادان و متخصصان در فرآیند تدوین قوانین مرتبط با فناوری‌های نوظهور تأکید کرد.

به گفته طاهری، پیچیدگی موضوعات فناورانه ایجاب می‌کند در تدوین لوایح و مقررات این حوزه، از دانش تخصصی و تجربه فعالان و متخصصان مربوطه استفاده بیشتری شود تا ابعاد مختلف مسائل پیش از ورود به فرآیند قانون‌گذاری مورد بررسی قرار گیرد.

لایحه‌محوری؛ گامی برای تقویت پشتوانه کارشناسی قوانین

طاهری حرکت به سمت لایحه‌محوری را از دیگر راهکارهای بهبود فرآیند قانون‌گذاری دانست و اظهار کرد این رویکرد می‌تواند فرصت بیشتری برای بررسی کارشناسی موضوعات و بهره‌گیری از ظرفیت دستگاه‌های تخصصی و نهادهای مرتبط فراهم کند.

در ادامه این پنل، سایر سخنرانان نیز با اشاره به ماهیت متفاوت فناوری‌های نوظهور و تغییرات سریع در این حوزه، بر ضرورت بازنگری در شیوه‌های سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری تأکید کردند.

برآیند مباحث مطرح‌شده در این نشست نشان داد که مواجهه مؤثر با فناوری‌های نوظهور صرفاً از مسیر وضع قوانین جدید امکان‌پذیر نیست و در کنار قانون‌گذاری، باید به طراحی سازوکارهای چابک، بهره‌گیری از ظرفیت نهادهای تخصصی، مشارکت دانشگاه و بخش خصوصی و ایجاد امکان تطبیق سیاست‌ها با تحولات فناوری نیز توجه شود.